Оешма үсешенә өлеш керткән җитәкчеләр һәм күренекле шәхесләр турында биографик белешмә

Василий Васильевич Радлов

5 (17) гыйнвар 1837-12 май 1918 (81 яшь). Берлин.

Фәнни өлкә тюркология, фольклористика, археология

1871 елда В. Радлов үзенең киләчәк язмышын ачыклау өчен Санкт-Петербургка китә. Юлда ул Казанга тукталды, анда ул көтмәгәндә Казан уку округының татар, башкорт һәм Кыргызстан мөселман мәктәпләре инспекторына чакыру алды. Радловны бу вазыйфага билгеләү инициативасы ул вакытта Казан университетында төрек-татар теле профессоры булган танылган шәрык белгече Н. И.Ильминскийдан чыккан.

Петербургка килеп, В.В. Радлов барлык оештыру мәсьәләләрен уңышлы хәл итте. Аңа халык мәгарифе министры Д.А. Толстой һәм Дәүләт Советы Рәисе бөек князь Константин Николаевич булышлык күрсәтте. Радлов Казанга билгеләнү белән генә чикләнмичә, барлык оештыру мәсьәләләрен уңай хәл итүгә дә иреште, яңа тәҗрибә алу һәм Казанда эшләү өчен уку-укыту әсбаплары алу өчен чит илгә фәнни Командировканы да үз өстенә алды. Форсаттан файдаланып, Радлов Берлинда әти-әниләренең хәлләрен белеште.

1872 елның кышында в. Радлов Казан уку округында үз вазыйфаларын башкаруга керешә. Шактый кыенлыкларга юлыгып, ул укытучылар семинариясе оештыруга, хатын-кызлар мәктәбен ачуга кереште, үзе мәктәп дәреслекләрен язу һәм редакцияләүдә катнашты.

Казан Татар укытучылар мәктәбе ачылуга (1876) ярдәм итә.

Параллель рәвештә ул Идел буеның төрки телләрен өйрәнә, Казан университеты каршындагы табигать белеме, антропология һәм этнография яратучылар җәмгыяте эшчәнлегендә катнаша, шулай ук кайбер эшләрне бастыра. Радлов университетында күренекле лингвист и.А. Бодуэн де Куртенэ белән танышты. Бодуэн де Куртенэ тирәсендәге лингвистик түгәрәк утырышларында катнашу Радловка үзенең гомумтеоретик тел өйрәнү компетенциясен шактый арттырырга мөмкинлек бирде.

Мөхәммәт Галәй, Мәхмүдов

Туган көне һәм урыны: 1824-31 гыйнвар 1891. авылында туа. Селенгур, Казан губернасы

Эшчәнлек төре: каллиграф

1842 елның 26 декабреннән Казан университетында һәм беренче гимназиядә Көнчыгыш каллиграфия укытучысы вазыйфасын башкара (рәсми рәвештә 1844 елда расланган). 1849 елның 18 июнендә хезмәт хокукларын раслап, "азатлыктан төшереп калдырыла". 1855 елның 3 мартыннан беренче гимназиядә татар теле укыта. Шул ук вакытта «татар телен өйрәнү буенча гамәли җитәкчелек»тәшкил итә. 1868 елда гимназиядә укыта. 1876-1881 елларда - Казан Татар укытучылар мәктәбе инспекторы.

Зарипова Мәсгүдә Гади Кызы

(18.03.1920 – 14.11.2019)

1941 елда КДПИ тәмамлаган.<