Балалар һәм яшүсмерләр җиңаятьче корбаны булмасын өчен нишләргә? Иң элек аларны ишегалдында, урамда һәм транспортта таныш булмаган кешеләр белән үзләрен ничек тотарга кирәклеген өйрәтергә кирәк. Бу хакта Эчке эшләр министрлыгының Татарстан буенча балигъ булмаганнар белән эшләү бүлеге һәм авыр хәлдә калган хатын-кызлар өчен “Фатыйма” ярдәм үзәге әзерләгән белешмәлектә тәфсилләп язылган.
  
Урамда
-	Таныш булмаган кешеләргә телефон номерыңны, адресыңны әйтмә;
-	Караңгыга калганчы уйнап йөрмә;
-	Үз йөртың тирәсеннән ялгызың гына читкә китмә;
-	Таныш булмаган һәм исерек кешеләр төркемен урап уз;
-	Кешесез аулак урыннарга (подваллар, түбәләр, ташландык йөртлар) кермә;
-	Дусларың белән аралашканда фатирыгыздагы кыйммәтле әйберләр белән мактанма;
-	Кесә телефоныңны күренеп торган урында йөртмә;
-	Сорасалар кесә телефоныңны чит кешеләргә бирмә;
-	Таныш булмаган кешеләр музыка тыңларга, кинога төшәргә, видеофильмнар карарга чакырса, ризалашма;
-	Кыйммәтле әйберләр белән (плеер, алтын бизәнү әйберләре) урамга чыкмаска тырыш, кешеләр йөргән якты урамнардан гына үт;
-	Урамда чит кешеләр кулыннан бернәрсә дә алма;
-	Куркыныч туса, сине тотып алырга тырышсалар, бөтен көчең белән җинаятьченең кулыннан ычкынып китәргә тырыш, кычкыр;
-	Кул астында нәрсә бар (озын ачкыч, трак, чәч лагы), шулар белән үзеңне сакларга тырыш;
-	Ничек тә булса башкаларның игътибарын жәлеп итәргә тырыш, кешеләрне ярдәмгә чакырырга оялма.

Транспортта
-	Автобуста шофёргаякынрак урынга утыр;
-	Автобустан төшкәч, өлкәнрәкләр, хәрбиләр, гаиләле кешеләр янәшәсеннән барырга тырыш;
-	Туктарга җыенган машинаны күрсәң, бу урыннан тизрәк китү ңаен кара;
-	Тротуардан машина хәрәкәтенә каршы бар – шулай иткәндә машина артыңнан килә алмый;
-	Әгәр яныңа машина туктаса, шофёры бйләнә башласа, машина хәрәкәтенә каршы якка таба йөгер;
-	Беркайчн да ят машинага утырма;
-	Әгәр ртыңнан кемдер күзәтәдип тойсаң, кешеләр йөри торган якты урынга чап. Подъездда качарга тырышма;
-	Әгәр дә артыңнан күзәтеп баралар икән, кешеләрне ярдәмгә чакыр. “Каравыл, янабыз!” дип кычкыр.банкка, кибеткә, кафега таба чап – анда сакчылар торырга мөмкин. Хәттә тәрәзәне яки витринаны да вата аласың. Тормышыңа куркыныч янаганда вак-төяккә игътибар итәргә ярамый.
Подъездда
-	Подъездга таныш булмаган кешеләр белән бергә кермә;
-	Баскыч мәйданчыгында ут булмаса, каршы алсыннар өчен домофонга яки телефонга шалтырат;
-	Янәшәдә чит кешеләр булганда, ишекне ачкыч белән ачарга тырышма;
-	Таныш булмаган кешеләргә аркаң белән торып, почта тартмасын ачма, фатирга күтәрел.
Лифтта
-	Беркайчан да таныш булмаган кешеләр белән лифтка кермә;
-	Лифт кабинасы килеп җиткәндәанда таныш булмаган кешеләр булса, өеңдә яки урамда нәрсәдер онытылып калган дигән сәбәп белән, алар белән бергә лифтка кермә;
-	Әгәр дә син лифтта чит кеше белән калып, ул сиңа бәйләнә башласа, аңа куркыту сүзләре әйтмә, уңайлырак урынга барырга тәкъдим итеп, вакытны суз. Ә ул тынычлангач, тәвәккәл эш ит – диспетчер төймәсенә басарга тырыш, ярдәм сора. Барып чыкмаса, ярдәмгә чакыр – кычкыр, лифт диварларына сук.

Кунакта, кичәдә, өйдә
-	Өйдән чыкканда, кая барасыңны һәм сәгать ничәдә кайтасыңны якыннарыңа әйтеп кит;
-	Аз таныш кешеләргә кунакка барма, үзләрен дә чакырма;
-	Кунакка баргач, төн уртасына кадәр утырма, әгәр онытылып китеп, соңга калсаң, каршы алсыннар өчен өеңә шалтырат;
-	Кунактан чыгып киткәндә үзеңне тукталышка кадәр озатып куюларын сора;
-	Дусларың белән үз өеңдә очрашу оештырганда, өйдә үзеңнән башка тагын берәр кеше булган вакытны сайла.

                                            Әти-әниләр өчен:
Бала боларны белеп торырга тиеш:
-	Аның тәне бары тик үзенеке генә һәм баланың үзенә кагылырга теләгән теләсә кемгә “юк” дияргә хакы бар;
-	Хәттә кечкенә балар да тәндәге әгъзаларының исемнәрен белергә тиеш, шул исәптән җенси органнарны да;
-	җенси органнар – ул тәннең интим өлеше, табибтан кала беркем дә баланың ризалыгыннан башка анда кагыла алмый; бала үзе дә башка кешеләрнең җенси органнарына кагылырга тиеш түгел;
-	үзенә физик авырту китерергә һәм ошамаган нәрсәләрне эшләтергә мөмкин булган кешеләр барлыгын бала белеп торсын;
-	кайбер олы кешеләрнең, серне сакла, дип баланы куркытырга мөмкин булуларын аңлатыгыз. Андый серләрне олыларга сөйләргә кирәк;
-	әгәр кемнеңдер кагылуы балага ошамаса, яки аны берәрсе ялангач килеш фотога төшерергә теләсә, җенси органнар төшерелгән порнографик сүрәтләр күрсәтсә, хәттә бу хакта әйтү яхшы булмаса да, кичекмәстән әти-әнигә сөйләргә кирәк.

Баланы ничек сөйләштерергә?
-	Балалар үз кичерешләре яки дуслары турында сөйләгәндә игътибар белән тыңлагыз;
-	Баланың борчулары, куркулары турында сораштырыгыз, әгәр дә ул күңел түрндәге хисләре белән уртаклашса, мактагыз үзен – бу бәланы булдырмый калуның мөһим шартларының берсе;
-	Гаиләдә бала олы кеше белән теләсә нинди борчуларын уртаклаша алырлык мөнәсәбәтләр урнаштырырга кирәк;
-	Бала үзе теләмәгән очракта олы кешене кочакларга, үбәргә теләмәвен күәтләргә кирәк. Бала үзе теләмәгән очракта хәтта иң якын туганнары, яхшы танышлары тарафыннан да назлауларны кабул итми;
-	Бала үзенә карата начар мөгамәлә белән балалар бакчасы, мәктәп, ял йорты яки җәйге лагерьда да очрашырга мөмкин. Бу олылар тарафыннан да, үзеннән зуррак балалар тарафыннан да булырга мөмкин.
“Бу хакта” ни өчен сөйләмиләр? Чөнки:
-	Көчләүче – балалар яхшы белгән һәм ышанган кеше;
-	Корбаннарның күбесе үзләренә ошанмаслар, дип уйлый;
-	Көчләүче куркытып яки алдалап балага сер сакларга куша;
-	Күп балалар моны үз гаепләредер дип белә, һәм үзләрен үк гаепләрләр дип курка;
-	Мәхәббәт, гаилә җылысы җитмәгән шартларда үскән балаларга үзләренә карата булган бәйлелек һәм игътибар җәлеп итәргә мөмкин;, 
-	Борчуларын әти-әниләре белән уртаклашырга ояла.

Россия Балалар хокуклары буенча вәкаләтле вәкиленең Татарстадагы бүлеге: 8(843)518 29 45
Татарстан буенча Тикшерү комитеты:  8(843) 221 75 15
Ышаныч телефоны (тәүлек буе эшли, шалтырату бушлай): 277 00 00
Казан шәһәренең балалр һәм үсмерләр өчен ышаныч телефоны: 571-3-571
Эчке эшләр министрлыгының ТР буенча ышаныч телефоны: 052, 291-20-02